Người xưa có câu:
“Phần mộ sụp, con cháu ít; trên mộ không có cỏ, tài sản cạn kiệt.”
Nghe qua có phần đáng sợ.
Chẳng lẽ chỉ nhìn một ngôi mộ… cũng có thể biết con cháu đông hay ít, gia đình giàu hay nghèo?
Thật ra, nếu đặt câu nói này vào đời sống ngày xưa, ý nghĩa phía sau lại thực tế hơn chúng ta tưởng.
Trước hết là câu:
“Phần mộ sụp, con cháu ít.”
Ngày xưa, việc chăm sóc mộ phần tổ tiên chủ yếu do con cháu đảm nhận.
Đến những dịp tưởng niệm, người nhà thường trở về phát cỏ, vun lại đất, sửa sang những chỗ bị mưa gió làm xói lở.
Nếu một ngôi mộ nhiều năm không có người chăm nom, đất có thể dần sạt xuống, cây cỏ che lấp, phần mộ ngày càng khó nhận ra.
Nhìn thấy cảnh ấy, người xưa thường suy đoán:
Có lẽ người nằm dưới đó không còn nhiều con cháu, hoặc con cháu đi xa, ít người trở về hương khói.
Vì thế, hiểu theo cách đời thường:
không phải mộ sụp khiến con cháu ít… mà có thể vì ít người chăm nom nên phần mộ mới dần xuống cấp.
Còn câu:
“Trên mộ không có cỏ, tài sản cạn kiệt” thì sao?
Người xưa sống chủ yếu bằng nông nghiệp nên đặc biệt coi trọng đất đai.
Nơi cây cỏ xanh tốt thường gợi đến đất có sức sống, mùa màng sinh sôi.
Ngược lại, vùng đất khô cằn, cây cỏ khó mọc dễ khiến người ta liên tưởng đến sinh kế khó khăn.
Từ những quan sát ấy, dân gian dần gắn hình ảnh cây cỏ sinh trưởng với sự sung túc, còn đất trơ trụi với sự suy giảm.
Nhưng đó là cách liên tưởng của người xưa, không có nghĩa một ngôi mộ không mọc cỏ sẽ khiến con cháu nghèo đi hay tài sản tự nhiên mất hết.
Và ngẫm kỹ…
điều đáng suy nghĩ nhất trong câu nói này có lẽ không nằm ở chuyện giàu nghèo.
Một ngôi mộ sụp xuống…
đôi khi chỉ cho thấy đã rất lâu chẳng có người trở về vun lại nắm đất.
Một phần mộ hoang lạnh…
có khi khiến người ta nghĩ đến một người đã khuất đang dần bị lãng quên.
Bởi vậy, người xưa coi trọng mồ mả tổ tiên không chỉ vì những quan niệm về phong thủy.
Mà còn bởi nơi ấy nhắc con cháu một điều rất giản dị:
Mình từ đâu mà có.
Tổ tiên có nơi an nghỉ được con cháu chăm nom chu đáo là điều đáng quý.
Nhưng nếu hỏi điều gì thực sự làm nên “phúc” của một gia đình…
có lẽ không chỉ nằm ở một ngôi mộ đẹp.
Mà còn ở việc người đang sống biết thương nhau.
Con cháu biết kính trên nhường dưới.
Biết nhớ đến người đã khuất.
Và biết sống sao để không hổ thẹn với người đi trước.
Bởi phần mộ có thể được vun lại bằng đất…
còn phúc của một gia đình phải được vun bằng cách sống của những người đang còn sống.
